امنیت غذایی در جبهه جدید بسیج چه طور به کمک کشاورزی می آید؟
به گزارش شمال برگ، امنیت غذایی به عنوان یکی از مؤلفه های اقتدار ملی، نیازمند هم افزایی ظرفیتهای علمی، اجرایی و مردمی و تقویت نقش بسیج کشاورزی در زمینه تولید است.
خبرگزاری مهر، گروه استان ها- رها افشاری: در حالی که امنیت غذایی به یکی از مؤلفه های اصلی اقتدار ملی کشورها تبدیل گشته و تغییرات اقلیمی، محدودیت منابع آب و خاک، تهدیدات زیستی، افزایش آفات و بیماریهای گیاهی، وابستگی به نهاده های وارداتی و نوسانات اقتصادی، آینده تولید محصولات کشاورزی را با چالش های جدی مواجه کرده است، بهره برداری از همه ظرفیتهای علمی، تخصصی و مردمی برای صیانت از این سرمایه راهبردی بالاتر از گذشته ضروریست.
کشاورزی دیگر صرفا فعالیتی اقتصادی برای تامین محصولات غذایی نیست، بلکه یکی از ارکان مهم امنیت ملی و پایداری اجتماعی به حساب می آید. در چنین شرایطی، افزایش بهره وری، کاهش وابستگی به واردات، مدیریت منابع پایه، مواجهه با تهدیدات زیستی و حرکت بسمت کشاورزی دانش بنیان، همچون لزوم هایی است که تحقق آنها نیازمند هم افزایی میان دستگاه های اجرایی، مراکز علمی و پژوهشی، دانشگاه ها، کارشناسان و بهره برداران بخش کشاورزی است.
در این میان، بسیج بعنوان نهادی برخاسته از متن مردم و برخوردار از ظرفیت گسترده نیروی انسانی متخصص و شبکه های میدانی، می تواند فراتر از برداشت های رایج و محدود به مأموریت های دفاعی، در زمینه های تخصصی و راهبردی کشور هم ایفای نقش کند. یکی از مهم ترین این عرصه ها، بخش کشاورزی و کمک به تحقق امنیت غذایی پایدار می باشد.
اگرچه حضور مؤثر بسیج در دوران دفاع مقدس، این نهاد مردمی را بالاتر از هر چیز با عرصه دفاع و مقاومت پیوند داده است، اما فلسفه تشکیل بسیج در اندیشه امام خمینی(ره) و تأکیدات رهبر شهید انقلاب، همواره فراتر از یک مأموریت نظامی بوده و بر مشارکت مردم در حل مسایل اساسی کشور و پیشبرد اهداف توسعه ای تاکید داشته است.
امروز هم بسیج کشاورزی با تأکید بر شبکه ای از کارشناسان، محققان، مروجان، متخصصان و کشاورزان، این ظرفیت را دارد که بعنوان بازویی مردمی و تخصصی در کنار وزارت جهاد کشاورزی و سایر نهادهای مرتبط، فاصله میان دانش علمی و عرصه تولید را کاهش دهد؛ ظرفیتی که در صورت سازمان دهی صحیح می تواند در افزایش بهره وری محصولات راهبردی، مدیریت منابع آب و خاک، گسترش فناوری های نوین، مواجهه با تهدیدات زیستی و پشتیبانی از کشاورزان مناطق روستایی نقش آفرین باشد.
اهمیت این مساله در استانی مانند گیلان، با برخورداری از ظرفیتهای گسترده در تولید برنج، چای، زیتون، فندق، کیوی، مرکبات، دام و طیور و آبزی پروری، دوچندان است؛ چونکه صیانت از تولیدات راهبردی استان و کاهش هزینه های تولید، نیازمند پیوند مؤثر میان ظرفیتهای تحقیقاتی، دانش تخصصی و تجربه عملی کشاورزان است.
در همین راستا، در گفتگویی با محمود هوشیارفرد، عضو هیأت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی گیلان و عضو بسیج اساتید گیلان، ابعاد و ظرفیتهای ایفای نقش بسیج در قسمت کشاورزی، لزوم ارتباط نظام مند این نهاد با مراکز علمی و پژوهشی، راهکارهای ارتقاء بهره وری و چگونگی تبدیل دانش به راهکارهای عملی برای حل مشکلات کشاورزان را بررسی نموده است.
بسیج کشاورزی؛ بازوی مردمی و تخصصی در کنار جهاد کشاورزی
هوشیارفرد با اشاره به چالش های مختلف بخش کشاورزی اظهار نمود: کشاورزی امروز با مسایل گوناگونی همچون تغییرات اقلیمی، محدودیت منابع آب و خاک، افزایش جمعیت آفات و بیماریها، تهدیدات زیستی، کاهش بهره وری، وابستگی به نهاده های وارداتی و نوسانات اقتصادی مواجه می باشد و در چنین شرایطی، استفاده از ظرفیتهای اجتماعی و تخصصی خارج از بدنه دولت می تواند بعنوان یک مکمل مؤثر عمل کند.
وی اضافه کرد: بسیج کشاورزی امروز الگویی از بسیج تخصصی است که در آن ظرفیت مردمی در چارچوب شبکه ای از نیروهای متخصص، کارشناسان و بهره برداران محلی جهت کمک به توسعه پایدار کشاورزی و تقویت امنیت غذایی به کار گرفته می شود.
عضو هیأت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی گیلان با اعلان اینکه مهم ترین مزیت فعالیت بسیج در حوزه کشاورزی، ترکیب تخصص فنی با حضور میدانی و اعتماد مردمی است، اظهار داشت: شبکه کارشناسان بسیجی، متخصصان رشته های مختلف کشاورزی و کشاورزان محلی که شناخت عملی از شرایط اقلیمی و اجتماعی مناطق خود دارند، می توانند زمینه شناسایی دقیق مسایل و عرضه راهکارهای متناسب با نیاز هر منطقه را فراهم آورند.
وی افزود: گستردگی شبکه بسیج در سطح ملی، استانی، شهرستانی و کانون های مقاومت محلی، این امکان را فراهم می آورد تا خدمات تخصصی به روستاهای دورافتاده و مزارع کوچک هم برسد؛ مناطقی که گاهی به علت هزینه بالای خدمات رسانی، از پوشش کامل برنامه های ترویجی محروم می مانند.
از انتقال دانش تا افزایش بهره وری محصولات راهبردی
هوشیارفرد با تکیه بر لزوم ارتباط مؤثر میان دانش و عرصه تولید بیان کرد: یکی از مهم ترین کارکردهای بسیج کشاورزی، ایفای نقش واسطه ای فعال میان مراکز علمی و مزارع است؛ بگونه ای که دانش تخصصی و نتایج پژوهشی در زمان مناسب و متناسب با شرایط هر منطقه در اختیار کشاورزان قرار گیرد.
وی با اشاره به طرح هایی مانند «همگام با کشاورز» اضافه کرد: اعزام کارشناسان و مروجان به روستاها و عرضه مشاوره در مراحل کاشت، داشت و برداشت، تغذیه گیاهی، مدیریت آب و کنترل آفات، بیماریها و علف های هرز می تواند فاصله میان دانش تخصصی و شیوه های سنتی تولید را کم کند.
عضو هیأت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی گیلان با اعلان اینکه مشاوره تخصصی باید متناسب با شرایط خاک، اقلیم و الگوی کشت هر منطقه عرضه شود، اشاره کرد: هدف اصلی از این اقدامات صرفا افزایش سطح زیر کشت نیست، بلکه باید با استفاده بهینه از منابع موجود، عملکرد تولید در واحد سطح افزایش یابد.
وی افزود: این رویکرد بخصوص در محصولات راهبردی مانند گندم، برنج و دانه های روغنی اهمیت دارد و می تواند از راه کاهش فاصله میان عملکرد حقیقی مزارع و ظرفیت قابل دستیابی آنها، به تقویت امنیت غذایی و کاهش وابستگی به واردات کمک نماید.
مدیریت منابع آب و خاک؛ اولویت راهبردی بسیج کشاورزی
هوشیارفرد با اشاره به بحران منابع آب و لزوم محافظت از خاک اظهار داشت: ترویج روشهای نوین آبیاری همچون آبیاری قطره ای و نواری، آموزش مدیریت مصرف کود و آفت کش های شیمیایی، توسعه روشهای ایمن زیستی برای کنترل آفات و بیماریها و پیشگیری از تخریب منابع پایه، باید در زمره اولویت های فعالیت بسیج کشاورزی قرار گیرند.
وی با تکیه بر این که تغییر الگوی مصرف منابع و پذیرش تکنولوژیهای جدید صرفا با ابلاغ دستور العمل های اداری محقق نمی گردد، اضافه کرد: آموزش چهره به چهره، همراهی کارشناسان با کشاورزان و استمرار برنامه های ترویجی در چند فصل زراعی، نقش برجسته ی در تغییر رفتار تولیدکنندگان دارد.
عضو بسیج اساتید گیلان اشاره کرد: برای اثربخشی پایدار کارهای بسیج، تقسیم کار روشن با وزارت جهاد کشاورزی، برخورداری از پشتوانه فنی و ارزیابی مستند نتایج در سطح مزرعه ضروری است؛ چونکه معیار موفقیت نباید صرفا تعداد دوره های آموزشی و برنامه های اجراشده باشد، بلکه باید آثار حقیقی آن بر افزایش بهره وری و کاهش هزینه های تولید سنجیده شود.
کاهش ضایعات کشاورزی و تقویت زنجیره ارزش
وی یکی دیگر از زمینه های ایفای نقش بسیج در حوزه کشاورزی را کاهش ضایعات و تقویت سیستم ارزش محصولات کشاورزی دانست و اظهار داشت: بخش قابل توجهی از محصولات کشاورزی در مراحل برداشت، انبارداری و حمل و نقل از بین می رود و توسعه صنایع تبدیلی و تکمیلی کوچک مقیاس روستایی، پشتیبانی از تعاونی ها و تسهیل ارتباط مستقیم تولیدکنندگان با بازار مصرف می تواند در پایین آوردن این خسارت ها مؤثر باشد.
هوشیارفرد افزود: کاهش ضایعات به معنای افزایش عرضه مؤثر محصولات بدون نیاز به مصرف آب و زمین بیشتر است و از جانب دیگر، حذف واسطه های غیرضروری می تواند سهم حقیقی کشاورز از قیمت نهائی محصول را افزایش دهد.
ضرورت پیوند بسیج کشاورزی با دانشگاه ها و مراکز تحقیقاتی
عضو هیأت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی گیلان با تکیه بر اهمیت دانش بنیان شدن کشاورزی اظهار نمود: حرکت از کشاورزی مبتنی بر نهاده بسمت کشاورزی مبتنی بر دانش، نیازمند ایجاد ارتباط مستمر میان دانشگاه ها، مراکز تحقیقاتی، شرکتهای دانش بنیان و بدنه اجرایی مزارع است.
وی اضافه کرد: بسیج کشاورزی می تواند در این مورد نقش حلقه اتصال میان محققان، کارشناسان، کشاورزان و بخش خصوصی را ایفا کند و زمینه انتقال نتایج علمی به عرصه تولید را فراهم آورد.
هوشیارفرد با اشاره به ظرفیت شرکتهای دانش بنیان و استارتاپ های فعال در حوزه کشاورزی هوشمند، مکانیزاسیون و مدیریت پسماندهای کشاورزی اظهار داشت: پشتیبانی از تکنولوژیهای جدید زمانی اثربخش و ماندگار خواهد بود که با ارزیابی کیفیت، تدوین استاندارد و سنجش نتایج عملی آنها همراه باشد؛ در غیر این صورت، معرفی فناوری بدون اطمینان از کار آمدی آن می تواند اعتماد کشاورزان را در طولانی مدت تضعیف کند.
پیشنهاد تشکیل قرارگاه جهاد علمی و پژوهشی کشاورزی در گیلان
وی با اشاره به ظرفیتهای تحقیقاتی و کشاورزی گیلان اشاره کرد: همکاری بسیج کشاورزی با مراکز علمی و پژوهشی استان می تواند در حوزه هایی مانند اصلاح باغات، مدیریت آفات و بیماریها، افزایش بهره وری باغات چای، زیتون، فندق، کیوی و مرکبات، کاهش هزینه های تولید، بهبود تغذیه دام و آبزیان و ارتقاء امنیت زیستی متمرکز شود.
این عضو بسیج اساتید گیلان پیشنهاد داد: برای تبدیل این همکاری ها به برنامه هایی عملیاتی و مستمر، قرارگاه مشترک «جهاد علمی و پژوهشی کشاورزی و منابع طبیعی» با مشارکت مراکز تحقیقاتی، دانشگاه ها، سازمان جهاد کشاورزی و متخصصان بسیجی در استان تشکیل گردد.
وی مأموریت این قرارگاه را تبدیل مشکلات کشاورزان به پروژه های تحقیقاتی، بهره برداری از ظرفیت محققان و استادان دانشگاه در حل مسایل اولویت دار، اجرای طرح های پژوهشی در مزارع، باغات و فارم های دامپروری و آبزی پروری، انتقال فناوری به عرصه تولید، شناسایی و مواجهه با تهدیدات زیستی محصولات کشاورزی و دامی و محافظت از منابع آب و خاک مطرح کرد.
هوشیارفرد با تکیه بر لزوم تعیین اولویت های مشخص برای فعالیت این قرارگاه اظهار داشت: تشکیل شورای مشترک علمی و پژوهشی با حضور مدیران مراکز تحقیقاتی و مسؤلان بسیج کشاورزی، تهیه لیستی از ۲۰ مساله اولویت دار در حوزه کشاورزی، دامپروری، شیلات و منابع طبیعی و ارجاع هر مساله به یک مرکز علمی و پژوهشی مسئول، همچون اقداماتی است که می تواند در گام نخست دنبال شود.
وی انتخاب تعدادی مزرعه، باغ و واحد های پرورش دام و طیور و آبزی پروری بعنوان پایگاه های اجرای پژوهش های کاربردی و جهادی را از دیگر اقدامات ضروری دانست و اضافه کرد: این پایگاه ها می توانند زمینه آزمون فناوری ها، ارزیابی نتایج و انتقال تجربه های موفق به سایر بهره برداران را فراهم آورند.
بسیج کشاورزی؛ از تشکل اجرایی تا حلقه راهبردی امنیت غذایی
هوشیارفرد در جمع بندی مباحث خود با تکیه بر این که بسیج کشاورزی نباید صرفا بعنوان یک تشکل اجرایی یا ترویجی شناخته شود، اظهار داشت: این نهاد می تواند با شناسایی مسایل حقیقی بخش کشاورزی، سازمان دهی متخصصان، مطالبه گری علمی از مراکز تحقیقاتی و تسهیل ارتباط میان دانش و تولید، به یکی از حلقه های راهبردی تحقق امنیت غذایی تبدیل گردد.
وی اضافه کرد: مطالبه گری علمی، تسهیل ارتباط میان محققان و کشاورزان و اجرای جهاد علمی در زمینه تولید، سه مأموریت مهمی است که می تواند جایگاه بسیج کشاورزی را در منظومه نهادی بخش کشاورزی تقویت کند.
عضو هیأت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی گیلان اشاره کرد: پیوند علم، تخصص و روحیه جهادی برای حل مسایل کشاورزی و تحقق امنیت غذایی کشور بعنوان رویکرد محوری این مجموعه دنبال می شود؛ چونکه بسیج با شناسایی مشکلات، سازمان دهی ظرفیتهای تخصصی و حضور در زمینه تولید می تواند زمینه تبدیل دانش به ثروت، افزایش بهره وری و تقویت امنیت غذایی پایدار را فراهم آورد.
بطور خلاصه، بااینکه حضور مؤثر بسیج در دوران دفاع مقدس، این نهاد مردمی را بیشتر از هر چیز با عرصه دفاع و مقاومت پیوند داده است، اما فلسفه تشکیل بسیج در اندیشه امام خمینی(ره) و تأکیدات رهبر شهید انقلاب، همیشه فراتر از یک ماموریت نظامی بوده و بر مشارکت مردم در حل مسائل اساسی کشور و پیشبرد اهداف توسعه ای تأکید داشته است. وی ادامه داد: گستردگی شبکه بسیج در سطح ملی، استانی، شهرستانی و کانون های مقاومت محلی، این امکان را فراهم می آورد تا خدمات تخصصی به روستاهای دورافتاده و مزارع کوچک هم برسد؛ مناطقی که گاهی به دلیل هزینه بالای خدمات رسانی، از پوشش کامل برنامه های ترویجی محروم می مانند. وی با تاکید بر اینکه تغییر الگوی مصرف منابع و پذیرش تکنولوژیهای جدید فقط با ابلاغ دستور العمل های اداری محقق نمی گردد، افزود: آموزش چهره به چهره، همراهی کارشناسان با کشاورزان و استمرار برنامه های ترویجی در چند فصل زراعی، نقش برجسته ی در تغییر رفتار تولیدکنندگان دارد.
این مطلب شمالبرگ را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترینهای مرتبط در شمالبرگ
نظرات بینندگان شمالبرگ در مورد این مطلب