برنج سیاه پلی به بازارهای جهانی محصولات ارگانیک برای کشاورزان گیلانی
به گزارش شمال برگ، با عنایت به تقاضای فزاینده جهانی برای محصولات ارگانیک و سرشار از آنتی اکسیدان، توسعه کشت برنج سیاه در گیلان می تواند زمینه ساز ورود این استان به بازارهای پررونق صادراتی شود.
خبرگزاری مهر، گروه استان ها: برنج سفید، سال هاست که نه تنها قوت غالب مردم ایران، بلکه ستون اصلی اقتصاد کشاورزی استانهای شمالی خصوصاً گیلان را تشکیل می دهد. این محصول استراتژیک با سطح زیر کشت بالغ بر ۲۳۶ هزار هکتار در گیلان و تولید سالانه حدود یک میلیون تن شلتوک، سهمی انکارناپذیر در تأمین امنیت غذایی کشور دارد. در عین حال، اشباع بازار، رقابت تنگاتنگ بر سر قیمت، حاشیه سود اندک برای کشاورزان و هزینه های بیش از پیش تولید، ضرورت تنوع بخشی به سبد محصولات کشاورزی و حرکت به سوی کشت های نوآورانه و با ارزش افزوده بالا را بالاتر از پیش آشکار ساخته است.
در این میان، برنج سیاه به عنوان یک محصول لوکس، سلامت محور و با خواص تغذیه ای منحصر به فرد، می تواند افق های جدیدی پیش روی کشاورزان گیلانی بگشاید.
این برنج که قرن ها در کشورهای آسیایی مانند چین، کره و ژاپن به عنوان «برنج پادشاهان» یا «برنج ممنوعه» شناخته می شود، امروز به علت خواص درمانی و تغذیه ای بی نظیر، به یکی از پر تقاضاترین محصولات کشاورزی در بازارهای جهانی تبدیل گشته است.
تقاضای فزاینده برای محصولات ارگانیک و سرشار از آنتی اکسیدان، فرصتی مغتنم برای کشاورزان گیلانی فراهم آورده با خروج از چرخه تولید انبوه با سود کم، به عرصه تولید اختصاصی با سود بالا گام بگذارند.
استان گیلان با برخورداری از شرایط اقلیمی مناسب، منابع آبی کافی، خاک حاصلخیز و تجربه دیرینه کشاورزان در حوزه برنج کاری، پتانسیل مطلوبی برای توسعه کشت برنج سیاه دارد. در عین حال، این مسیر با چالش هایی هم همراه است؛ از مدیریت متفاوت آفات و بیماری ها گرفته تا احتیاج به تغییر رویکرد در کوددهی، آبیاری، برداشت و خصوصاً بازاریابی و زنجیره تأمین.
در همین راستا، خبرگزاری مهر در گفتگو با محمود هوشیارفرد، عضو هیأت علمی و رئیس بخش تحقیقات گیاهپزشکی و عضو کارگروه سلامت محصولات کشاورزی گیلان، به بررسی ابعاد مختلف توسعه کشت برنج سیاه در استان پرداخته است.
از خواص درمانی تا چالش های تولید
«محمود هوشیارفرد» عضو هیأت علمی و رئیس بخش تحقیقات گیاهپزشکی و عضو کارگروه سلامت محصولات کشاورزی گیلان، در گفتگو با خبرنگار مهر، با اشاره به خاستگاه و جایگاه جهانی برنج سیاه، اظهار نمود: برنج سیاه که با نام هایی همچون «برنج ممنوعه»، «برنج پادشاهان» و «برنج بهشت» شناخته می شود، قرن هاست که در کشورهای آسیایی مانند چین، کره و ژاپن مصرف می شود.
هوشیارفرد اضافه کرد: خاستگاه اصلی این محصول، جنوب شرق آسیا شامل چین، هند و تایلند است و الان چین با ۶۲ درصد، سریلانکا با ۸.۶ درصد و اندونزی با ۷.۲ درصد بیشترین تولید را در جهان به خود اختصاص داده اند. در سالهای اخیر، به علت افزایش تقاضای جهانی، سطح کشت برنج سیاه در مناطقی از آمریکا، ایتالیا و سایر نقاط آسیا هم افزایش پیدا کرده است.
برنج سیاه؛ اکسیر سلامت با قدمتی کهن
وی با بیان این که، برنج سیاه کلروفیل دارد و وقتی برنج هنوز در مرحله رشد است، کلروفیل در برگ ها و ساقه غالب است و بوته بطورکامل سبز دیده می شود، دلیل رنگ سیاه یا بنفش تیره این برنج در مرحله رسیدن دانه را وجود مقادیر زیاد رنگدانه های طبیعی آنتوسیانین درپوست دانه (سبوس) دانست، اضافه کرد: برنج سیاه در مقایسه با سایر ارقام برنج، حدودا ۶ برابر غنی تر از نظر فعالیت آنتی اکسیدان ها بوده و از میزان پروتئین (بیش از ۸ درصد)، فیبر بالا، عناصر غذایی ماکرو و میکرو (آهن، روی، کلسیم، فسفر، سلنیوم) و اسیدهای آمینه ضروری مانند لیزین و تریپتوفان برخوردارست. همین طور این برنج فاقد گلوتن، سازگار با معده و دارای کالری کم و چربی اندک (۰.۰۷ درصد) است.
هوشیارفرد با اشاره به خواص درمانی این محصول، خاطرنشان کرد: مطالعات علمی نشان داده است که آنتوسیانین های موجود در برنج سیاه دارای خواص ضد التهابی، ضد ویروسی و ضد سرطانی بوده و به بهبود عملکرد قلب، افزایش حساسیت به انسولین و کاهش فشار اکسیداتیو کمک می کنند. در ایران هم برخی ارقام محلی برنج با دانه های سیاه وجود دارند که بااینکه با برنج های سیاه کلاسیک متفاوت اند، اما در دسته برنج های رنگی قرار می گیرند. تا حالا ۲۰۰ رقم برنج سیاه شامل ۵۲ رقم پرمحصول در جهان معرفی شده اند که انتخاب رقم مناسب با اقلیم گیلان، یکی از گامهای اولین در راه توسعه این محصول است.
گیلان؛ ظرفیتی مغتنم برای تولید محصولی استراتژیک
رئیس بخش تحقیقات گیاهپزشکی گیلان با اشاره به ظرفیتهای استان برای تولید این محصول ارزشمند، خاطرنشان کرد: استان گیلان با سطح زیر کشت ۲۳۶ هزار هکتار و تولید سالانه حدود یک میلیون تن شلتوک، سهم مهمی در تولید و تأمین نیاز برنج کشور دارد. شرایط اقلیمی مناسب، منابع آبی کافی و تجربه غنی کشاورزان در حوزه برنج کاری، پتانسیل مطلوبی را برای توسعه کشت برنج سیاه در این استان فراهم ساخته است.
وی اضافه کرد: در سالهای اخیر، برخی کشاورزان پیشرو در گیلان و مازندران بصورت محدود کشت این نوع برنج را شروع کرده اند و در شهرستان های صومعه سرا و رودبار هم بخشی از شالیزارها امسال به طور پراکنده میزبان کشت برنج سیاه شده اند. در عین حال، کشت برنج سیاه بصورت تجاری و انبوه مانند برنج های سفید در ایران متداول نشده است و عمدتا در چارچوب کشت های آزمایشی یا توسط کشاورزان پیشرو و به طور صورت می گیرد.
چالش های تولید؛ از مزرعه تا سفره
هوشیارفرد با اعلان اینکه هرچند برنج سیاه از ارزش افزوده بالایی برخوردار است، اما مسیر تولید آن با چالش هایی هم راه است که نادیده گرفتن آنها می تواند کشاورزان را با شکست مواجه کند، به تشریح مهم ترین این چالش ها پرداخت و اظهار داشت: بااینکه آفات و بیماری های مهم برنج سفید و سیاه مانند کرم ساقه خوار، کرم برگ خوار، زنجره، بیماری بلاست، سوختگی غلاف و بلایت باکتریایی برگ یکسان هستند، اما وجود آنتی اکسیدان ها و ترکیبات فنلی در برنج سیاه، میزان مقاومت (تحمل) آنرا در مقابل آفات و بیماری ها متفاوت می سازد. خیلی از ارقام برنج سیاه (به ویژه ارقام محلی) در مقایسه با ارقام اصلاح شده پرمحصول، حساسیت بیشتری به بیماری بلاست دارند، چونکه فاقد ژن های مقاومت وسیع الطیف هستند. مصرف بالای کود ازته در برنج سیاه هم این حساسیت را بیشتر می کند. همچنین، حساسیت به بیماری سوختگی غلاف در برنج سیاه معمولا مشابه یا حتی بیش از برنج سفید است و تراکم بالای پنجه زنی در بعضی ارقام، شرایط را برای توسعه قارچ ریزوکتونیا مساعدتر می کند.
وی با تکیه بر این که به علت ارزش اقتصادی بسیار بالاتر و محدودیت در مصرف آفت کش های شیمیایی، مدیریت ساقه خوار در برنج سیاه از حساسیت دوچندانی برخوردار است، خاطرنشان کرد: خسارت ناشی از این آفت بصورت خشک شدن نوک برگ، سفیدشدن خوشه و صدمه به کیفیت دانه ظاهر می شود. از آنجائیکه ارزش برنج سیاه در میزان آنتوسیانین آن است، هرگونه اختلال در فتوسنتز و انتقال مواد غذایی توسط لاروها، مستقیماً سبب کاهش غلظت رنگ، کیفیت و مواد مغذی در دانه می شود.
عملکرد پایین تر و احتیاج به مدیریت دقیق
هوشیارفرد با اشاره به این که ارقام بومی برنج سیاه معمولا در مقایسه با ارقام اصلاح شده پرمحصول، عملکرد کمتری در هکتار دارند، اظهار داشت: در عین حال، قیمت بالاتر این محصول در بازارهای جهانی، این کاهش عملکرد را جبران می کند. همچنین، تولید برنج سیاه باکیفیت بالا احتیاج به مدیریت بسیار دقیق کوددهی، آبیاری، کنترل آفات، بیماری ها و علف های هرز دارد و کشاورزی که به روشهای سنتی و پرمصرف عادت دارد، ممکنست با شکست در تولید یک محصول با کیفیت مواجه شود.
عضو کارگروه سلامت محصولات کشاورزی گیلان، بزرگترین چالش تولید برنج سیاه را «چگونه بکاریم» ندانست و تاکید کرد: مهم ترین چالش اینست که «چگونه بفروشیم». اگر زیرساخت های بسته بندی تخصصی، انبارداری سرد و بازاریابی هدفمند ایجاد نشود، برنج سیاه در بازار عمومی با برنج سفید رقابت کرده و با قیمت پایین فروخته می شود که سبب ضرر کشاورز می گردد. از طرفی، فرهنگ غذایی مردم ایران بر پایه برنج سفید است و تغییر سلیقه مردم و ایجاد احتیاج به محصولات جدید، نیازمند آموزش و تبلیغات گسترده است.
وی با هشدار نسبت به مصرف نامناسب آفت کش های شیمیایی، اظهار نمود: برنج سیاه اغلب به عنوان یک محصول ارگانیک یا گران قیمت کشت می شود. مصرف نامناسب آفت کش های شیمیایی که گاه در کشت برنج سفید متداول می باشد، می تواند ارزش اقتصادی و کیفیت سلامت برنج سیاه را به شدت کم کند. وجود باقی مانده آفت کش شیمیایی در برنج سیاه، بازار هدف این محصول را نابود می کند. همچنین، استفاده از آفتکش های سیستمیک ممکنست بر تعادل ترکیبات فنلی و آنتی اکسیدانی گیاه اثر بگذارد.
راهکارهای مدیریتی برای تولید موفق و کاهش ریسک
هوشیارفرد در ادامه، راهکارهای عملی برای موفقیت در تولید برنج سیاه و حفظ کیفیت آنرا برشمرد و تاکید کرد: مدیریت کوددهی؛ کنترل کود ازته و مصرف آن در دفعات بیشتر و مقدار کمتر، همراه با محوریت پتاسیم به علت تاثیر آن در ضخیم تر شدن دیواره سلولی، افزایش مقاومت گیاه در مقابل بیماری ها و تولید رنگدانه ها. تغذیه نامناسب می تواند سیستم دفاعی گیاه را ضعیف کرده و آنرا در مقابل آفات و بیماری ها حساس کند.
مدیریت تلفیقی آفات (IPM): استفاده از روش هایی مانند مدیریت بقایا پس از برداشت، تنظیم تاریخ کاشت (فرار از بیماری یا همپوشانی چرخه زندگی آفت با حساس ترین مرحله رشدی برنج)، تله های نوری و فرمونی، کشت ارقام مقاوم، استفاده از زنبور پارازیتوئید تخم آفت و ترکیبات زیستی بر پایه Bacillus thuringiensis و Pseudomonas fluorescens.
کنترل بیولوژیک و کاهش مصرف سموم: به علت این که مشتریان برنج سیاه بدنبال سلامت محصول هستند، مدیریت آفات باید بر مبنای تشخیص سریع، پایش دقیق و کنترل بیولوژیک باشد تا صدمه کمتری به محیط زیست و کیفیت آنتی اکسیدانی برنج وارد شود. در این راستا، استفاده از ترکیبات زیستی مانند سودوموناس فلورسنس یا باسیلوس سابتیلیس سفارش می شود.
رعایت تراکم کاشت مناسب و حفظ رطوبت: برای کاهش رطوبت در ناحیه طوقه و جلوگیری از بیماری سوختگی غلاف، رعایت تراکم کاشت مناسب و حفظ رطوبت پایدار در مرحله پرشدن دانه ضروریست.
مراقبت های بعد از برداشت: رعایت زمان دقیق برداشت، خشک کردن صحیح در وضعیت کنترل شده، کنترل دما (پایین و خنک)، نور (تاریکی) و رطوبت انبار (خشک و سرد) جهت پیشگیری از آلودگی به آفلاتوکسین، تخریب رنگدانه ها و حفظ خواص درمانی و غذایی. همین طور مراقبت در پروسه پوست کنی برای حفظ لایه سبوس (قسمت حاوی رنگدانه آنتوسیانین) و بسته بندی لوکس در تولید و عرضه کیفی برنج سیاه بسیار اهمیت دارد.
فرصتی استراتژیک با ریسک های مدیریت شده
عضو هیأت علمی و رئیس بخش تحقیقات گیاهپزشکی گیلان در آخر با تکیه بر جنبه های اقتصادی این طرح، اشاره کرد: از لحاظ اقتصادی، توسعه کشت و تولید برنج سیاه برای خروج از چرخه تولید انبوه با سود کم به سوی تولید اختصاصی با سود بالا در گیلان، یک حرکت هوشمندانه و استراتژیک بحساب می آید. بازار برنج سفید در گیلان بسیار اشباع شده و رقابت در آن بر سر قیمت است، در حالیکه برنج سیاه به علت خواص درمانی، در دسته محصولات لوکس قرار می گیرد و کشاورز می تواند با مقدار محصول کمتر، سود بیشتری از هر کیلوگرم دریافت کند. همین طور تقاضای جهانی برای محصولات ارگانیک و سرشار از آنتی اکسیدان درحال فزونی است.
هوشیارفرد خاطرنشان کرد: توسعه کشت برنج سیاه در استان گیلان، یک «فرصت استراتژیک» با «ریسک های مدیریت شده» است. موفقیت در این راه، نیازمند دانش فنی، مدیریت دقیق مزرعه، ایجاد زنجیره تأمین هدفمند و فرهنگ سازی برای تغییر سلیقه مصرف کنندگان است. اگر این زیرساخت ها فراهم گردد، برنج سیاه می تواند به عنوان یک محصول دانش بنیان و با ارزش افزوده بالا، تحولی اساسی در اقتصاد کشاورزی گیلان ایجاد نماید و نام این استان در بازارهای جهانی محصولات سلامت محور، بالاتر از پیش بدرخشد.
بطور خلاصه، هوشیارفرد افزود: خاستگاه اصلی این محصول، جنوب شرق آسیا شامل چین، هند و تایلند است و الان چین با ۶۲ درصد، سریلانکا با ۸.۶ درصد و اندونزی با ۷.۲ درصد بیشترین تولید را در جهان به خود اختصاص داده اند. بسیاری از ارقام برنج سیاه (به ویژه ارقام محلی) در مقایسه با ارقام اصلاح شده پرمحصول، حساسیت بیشتری به بیماری بلاست دارند، چراکه بدون ژن های مقاومت وسیع الطیف هستند. رعایت تراکم کاشت مناسب و حفظ رطوبت: برای کاهش رطوبت در ناحیه طوقه و پیشگیری از بیماری سوختگی غلاف، رعایت تراکم کاشت مناسب و حفظ رطوبت پایدار در مرحله پرشدن دانه ضروری ست.
این مطلب شمالبرگ را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترینهای مرتبط در شمالبرگ
نظرات بینندگان شمالبرگ در مورد این مطلب